• Herdenking in Assen

  • Struikelstenen in Assen

  • Simon van Hasselt met zijn dochter Fietje op de Groninger Vismarkt (dank Kamp Westerbork afb. Jodenster)

  • Werkkampen

  • Deportaties vanaf 1942

  • Hopen op overlevenden

Copyright 2018 - Henk van den Beukel

Ongecategoriseerd



Deze website Drentse Sjoa wil inzicht bieden in het lot en de onderlinge familie relaties van de Joodse inwoners van Drenthe ten tijde van de Tweede Wereldoorlog toen de krankzinnige storm van de Sjoa door Europa raasde.

 

Kenmerk van deze website
Inderdaad, er zijn al op veel plaatsen gegevens te vinden voor wie daar meer over wil weten. Maar tot heden ontbrak een informatie platform, dat met de specifieke invalshoek van de provincie Drenthe een zo volledig mogelijk beeld wil geven over de personen, die toen in de straten van onze dorpen en steden bij ons woonden aan de hand van hun laatst bekende woonadressen, hun familiegegevens en wederwaardigheden en ook met verwijzingen naar andere websites en literatuur.

Deze aanzet samen uitbouwen
Om te beginnen hebben wij vanuit bestaande bronnen een totaal overzicht samengesteld van de Joodse oorlogsslachtoffers in de provincie Drenthe (met onder andere hun laatst bekende woonadres). Om in dit document van 178 pagina's de individuele personen sneller te vinden is er een alfabetisch Persoonsregister van de 1.444 Drentse Joodse inwoners met vermelding van de pagina, waarop zij vermeld worden.
Dit basismateriaal is bij de lancering van het project Drentse Sjoa met andere informatie over het project gepubliceerd als boek “De Drentse Sjoa, Joodse oorlogsslachtoffers in de provincie Drenthe”, verkrijgbaar via de webshop van denieuwebestseller.nl voor de prijs van € 17,50, incl BTW en excl verzendkosten.

Wij hopen, dat dit materiaal in de komende jaren aangevuld gaat worden door bij het project betrokken vrijwilligers en bezoekers van deze site. Dan denken wij aan nieuwe persoonsgegevens, verhalen, foto’s en verwijzingen naar andere sites met genealogieën van Joodse families of ander interessant materiaal.
In het bijzonder gaat onze belangstelling uit naar de familierelaties tussen de Joodse oorlogsslachtoffers. De genealogie kan ons hierbij zeer van dienst zijn. Meer informatie over dit genealogisch materiaal vindt u hierna onder het kopje "Wat staat waar op deze website".

Waarom
Naarmate wij ouder worden wordt dit gebeuren meer en meer geschiedenis, wordt het iets dat ooit buiten ons beleven gebeurde…… tenzij dat bij je blijft door persoonlijke ervaringen dichtbij of in je directe familie.
Bewust leven en kennis van onze geschiedenis bepalen je identiteit. En onze identiteit bepaalt onze drijfveren, waarom we dingen doen, hoe we met elkaar omgaan. Ook in onze huidige samenleving met steeds meer mensen met een andere “vaderlandse geschiedenis” dan de onze van de afgelopen eeuwen.
Waarom konden mensen elkaar dit toen aandoen, dit laten gebeuren? En waarom waren er toen mensen, die zich er niet bij neerlegden, dat mensen nergens meer heen konden?
Daarom is het ook vandaag nog steeds belangrijk, dat deze bizarre tijd blijft voortleven aan de hand van concrete herinneringen en niet vergeelt tot "iets wat lang geleden ooit gebeurde".  

Wat staat waar op deze website
Nadat u op de Homepage van deze website bent beland is vervolgens alle informatie op deze website toegankelijk via de menubalk, die eigenlijk 2 menu's in zich herbergt, nl:

  • Enerzijds hebben alle knoppen in de menubalk betrekking op de informatie met betrekking tot het project Drentse Sjoa zelf en meer informatie als stambomen, persoonlijke verhalen, literatuur en verwijzingen naar andere informatie op het internet rond dit onderwerp. Onder de knop <Personen> wordt toegelicht hoe u de weg kunt vinden naar individuele personen door gebruik van het HuMo-gen programma met zijn verschillende weergave mogelijkheden, alsook via het alfabetische Persoonsregister in het document met het totaaloverzicht over de 1.444 personen.
  • En anderzijds krijgt u via aanklikken van <Personen/HuMo-gen personenbestand> rechtstreeks toegang tot het menu van het HuMo-gen programma met de verschillende functies van het programma, waarbij in het openingsscherm van dat programma de menu knop <Stamboom> toegang geeft tot de persoonsgegevens in de database van de linksboven gekozen stamboom. Vervolgens kunt u online interactief allerlei verschillende overzichten en weergave opties genereren voor de personen die u selecteert. Bij de start van het project bevat die database meer dan 70.000 personen.


 Drentse Sjoa Beschrijving van de geschiedenis van de Joodse gemeenschappen in Drenthe en de sporen van de toenmalige Joodse inwoners ten tijde van de Sjoa.
 Project opzet    
Wie zijn betrokken bij dit project in welke rollen (kernteam, vrijwilligers, andere betrokkenen) en welke activiteiten.
 Focus      Toelichting op gegevens, begrippen en bronnen, uitgangspunten, oorlogsslachtoffers en overlevenden, onderlinge familierelaties, het toevoegen van gegevens/afbeeldingen 
 Meer info
Verschillende pagina's met andere interessante bronnen (bijv genealogieën op familiewebsites, literatuur, andere websites met betrekking tot dit onderwerp, verhalen, e.d.)
 Personen   
                                 
•    Toelichting op zoek- en weergave mogelijkheden van HuMo-gen
      (o.a. individuele personen, families, laatst bekende woonplaats)
•    en rechtstreekse toegang tot de personen database en het HuMo-gen weergave menu
•    Daarnaast het alfabetisch Persoonsregister van de 1.444 Drentse Joodse
      inwoners uit het "Totaaloverzicht Joodse Oorlogsslachtoffers 1940 - 1945"
Contact Een contact formulier voor vragen, opmerkingen, aanleveren van gegevens of correcties, opgeven Nieuwsbrief, e.d. dan wel rechtstreeks naar redactie(at)sjoa-drenthe.nl
Het Totaaloverzicht Joodse Oorlogsslachtoffers 1940 - 1945 met de 1.444 Drentse Joodse inwoners beslaat ruim 160 pagina's.
Om daarin bepaalde individuele personen of hun gezinnen te vinden is er een alfabetisch Persoonsregister, waarin zij te vinden zijn met vermelding van hun laatste woonadressen in de diverse Drentse plaatsen en op welke pagina.

aanduidingen
naam (rechtopstaand) man
naam (cursief) vrouw
(jaartal)+ wel op “deportatielijst”, maar geen oorlogsslachtoffer
(jaartal)- niet op “deportatielijst”, maar wel oorlogsslachtoffer

afkortingen
- Asn 
 Assen   - Dwg 
 Dwingeloo   - Mpl  
 Meppel            
  - Rnn  
 Ruinen           
  - Zwl  
 Zweeloo       
- Bln  Beilen   - E-P  Eelde-Paterswolde   - Mpn  Meppen   - Sln  Sleen      
- Brg  Borger   - Emn  Emmen   - Odn  Odoorn   - Smd  Smilde      
- Cvd  Coevorden      
  - Gtn  Gieten   - Rdn  Roden   - Wyk  de Wijk      
- Dln  Dalen   - Hgv  Hoogeveen   - Rld  Rolde   - Zln  Zuidlaren      

 

Aantallen Drentse Joodse inwoners, oorlogsslachtoffers en overlevenden
 


De achtergrond van de hier door ons genoemde aantallen van 1.446 Joodse inwoners, van wie 1.237 oorlogsslachtoffers en 206 overlevenden *) als beste benadering voor de Sjoa in Drenthe behoeft een nadere toelichting.
Wij kozen voor deze benadering, vanwege de afwezigheid van betrouwbare bronnen met harde aantallen hierover voor de gehele periode 1940-1945.

Dankzij het NIOD beschikken we over alle deportatielijsten uit de provincie Drenthe (met uitzondering van Dwingeloo. Het ontbreken van de lijst-Dwingeloo wordt overigens meer dan gecompenseerd door een uitstekend en uitgebreid boek over Joods Dwingeloo in de oorlogstijd). Deze verzameling is als uitgangspunt genomen van ons onderzoek naar de genealogische relaties tussen de Joodse families in de provincie Drenthe ook al bieden zij geen inzicht in de totale Joodse bevolkingsgroep in de gehele periode van de jaren 1940 t/m 1945. Zij zijn namelijk opgesteld in een omschreven periode (de voorzomer van 1942) met als nadrukkelijk doel: de zo compleet mogelijke deportatie van de Joodse inwoners van Drenthe. In theorie zouden hooguit enkele Joden (bewust of onbewust) buiten die lijsten gebleven kunnen zijn.
Het bijzondere van deze lijsten is echter, dat ze bijzonder exact zijn en dankzij het digitale Joodse monument konden we bovendien precies nagaan, hoeveel personen die op die lijsten staan, omgekomen zijn. Daaruit konden wij voorts afleiden, dat het 309 Joodse familienamen betreft.

Kanttekeningen met betrekking tot andere bronnen
Volgens Hamburger en Regtien woonden er “1.448 Joden in de provincie Drenthe in oktober 1941”. Het is echter niet duidelijk, wie zij onder de aanduiding Joden laten vallen.
•    Gaat het om een religieus getal, nl het aantal Joden dat zich had aangesloten bij een synagoge? Dat valt te betwijfelen. Want waren er – als men alle Joodse kerkbesturen had willen aanschrijven - na de Sjoa nog mensen die met gezag konden zeggen, hoeveel Joden in hun gemeente in 1941 bij de synagoge aangesloten waren, terwijl een van de vele gevolgen van de Sjoa juist was, dat veel kerkelijke administratie ging zwerven of zoek raakte. Had men de tienduizenden gezinskaarten van de Burgerlijke Standen van de Drentse gemeentes moeten doorspitten, die registreerden of iemand lid was van de Geref. Kerken, van de Hervormde kerken of van een Israëlitisch kerkgenootschap.
•    Of gaat het, zoals de bezetter bedoelde, om een racistisch getal? Dan wordt het nog ingewikkelder, want volgens de wet mochten de burgerlijke gemeentes niet discrimineren en hielden dus niet bij tot welk ras iemand behoorde. De eerste, tevens laatste racistische volkstelling vond in de voorzomer van 1942 plaats; het resultaat daarvan waren de deportatielijsten, die niet pretendeerden een totaal beeld over 1941 te geven.
Kortom, het getal van Hamburger en Regtien valt moeilijk te vergelijken met onze getallen, van volbloed Joden, mensen met vier Joodse grootouders, en halfbloed Joden, mensen met een, twee, drie of vier Joodse voorouders.

De getallen van de Oorlogsmonumenten zijn helaas niet betrouwbaar. Zo is de lijst namen op het Joods monument te Assen bijvoorbeeld zeer incompleet: het huishoudelijk personeel, de Duitse vluchtelingen en de geassimileerde Joden mochten niet op het monument. In Beilen noemde men drie personen, die wel afkomstig waren uit Beilen, maar sinds jaar en dag elders woonden. Etc., etc.

Tenslotte kunnen de getallen van Croes en Tammes niet exact zijn, want het berekenen daarvan zou een onmogelijke hoeveelheid tijd gevergd hebben. Om dat duidelijk te maken: ons kleine gedeelte van 1.250 - 1% van het totaal - vergde minsten vijf maanden onderzoek. Is 500 maanden onderzoek voor hun cijfers aannemelijk? De door hen genoemde getallen zijn dus niet het resultaat van eigen onderzoek, maar ergens aan ontleend en vormen geen betrouwbare ondergrond voor degelijk historisch onderzoek.

 

*)  De cijfers in deze tabel zijn door tussentijdse aanvullingen op het materiaal niet volledig identiek meer aan de tabel in het in mei 2016 gepubliceerde boek.

 

Op deze pagina vermelden wij titels van publicaties rond het onderwerp van de Drentse Sjoa.

Algemeen
- Marnix Thomas Croes en Pieter Johannes Rudolf Tammes: Gif laten wij niet voortbestaan. Een onderzoek naar de overlevingskansen van joden in de Nederlandse gemeenten, 1940-1945 (diss. KUN), Amsterdam (Aksant) 2004
- Reinier Bobbe z”l, Jan Sanberg, Ury Link, Moshe Mossel and Ben Noach: Jewish Genealogical research in The Netherlands, Akevoth 2016

Drenthe
- H. Hamburger en J.C. Regtien: Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Drenthe, Bedum (Profiel) 1999
- Dr Jan Ridderbos: De Drentse Sjoa, Joodse oorlogsslachtoffers in de provincie Drenthe, Assen 2016 (Iwemabestseller.nl)
- Winnie van Hasselt en Henk van den Beukel: Sjoa Drenthe - Project over (Drents) historisch besef, de holocaust en onze identiteit, Waardeel 2016 nr. 3


Assen
- F.J. Hulst en H.M. Luning: De Joodse gemeente Assen. Geschiedenis van een behoorlijke kille, 1740-1976, Assen, Asser Historische Reeks III (Vanderveen) 1991 (Als verwijzing: Hulst&Luning)
- H.M. Luning, Andries Lezer, Brillenverkoper, rabbi en mohel (?) te Assen, Ons Waardeel 1988 no 3
- F.J. Hulst en H.M. Luning, Het joodse schooltje in Assen, Asser Hist. Tijdschr. 1991 no 2
- H.M. Luning, Geen bevrijding, de terugkeer van de joodse Assenaren, Asser Hist. Tijdschr. 1995 no 1
- (Benno ter Berg:) Het dagboek van Benno ter Berg, in Asser Historisch Tijdschrift, 1999

- Germa Greving en Jan Ridderbos: Asser oorlogsmonumenten. Herinneren en herdenken 1940-1945, Assen (van Gorcum) 2015
- Dr Jan Ridderbos, m.m.v. Mw J. Cohen Rapoport: Genealogieën Joodse Assenaren (eerste versie), Assen 2013
- Dr Jan Ridderbos, m.m.v. Mw Freda J. Cohen Rapoport en Mw Winnie van Hasselt: Genealogieën Joodse Assenaren (vervolg), Assen 2014
- Dr Jan Ridderbos, Kroniek van de Jodenvervolging te Assen, Assen 2016 (Iwemabestseller.nl)

Beilen
- H.M. Luning, De Beiler joden en het Bet Chajiem in Eursing, Tijdschr. Hist. Ver, Beilen 2007 no 1

Borger
- H.M. Luning, De Borgerder joden en hun bet chajiem, De Zwerfsteen 2007 no 3

Coevorden
- D. de Hes-Marbus, De gebroeders Berend en Bendix Salomons uit Coevorden, Ons Waardeel 1990 p.30
- H.M. Luning, Joods leven in Coevorden, De Ganzeveer 2007 no 3

Dwingeloo
- Thijs Jan Rinsema: De joodse inwoners van Dwingeloo 1754-1942, (Stichting Dwingels Eigen) 2011
- Thijs Rinsema en Erwin de Leeuw: Ontstaan en ondergang van een joodse gemeente; twee eeuwen joden in Dwingeloo ca. 1740-1942, Misjpoge, vol. 24 (2011), nr. 4, p. 124-131
- Reinder Smit: Dwingelo in oorlogstijd 1940-1945 Herinneringen en verslagen, (Uitgeverij Drenthe) 1995

Emmen
- G. Groothuis: Emmen in bezettingstijd. Een grensgemeente kort voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog, Emmen (Stichting 4 Mei Comité) 1990
- Marcel Bulte: Hun namen worden niet vergeten. Struikelstenen voor de omgekomen joden in de gemeente Emmen, Beilen (Uitgeverij Drenthe) 2014

Gieten
- H. Kuik en W. van der Neut-Legemaat: Gieten, namen op de steen. De geschiedenis achter de namen op de gedenksteen te Gieten, Zuidwolde (het Drentse boek) 1994

Hoogeveen
- Salomon Jo Braaf: Mijn herinneringen aan de bezettingsjaren, Hoogeveen (Historische Kring Hoogeveen) 2015
- Max de Hes: Land loopt niet weg. Drie eeuwen Joods sociaal-economisch leven in Hoogeveen, Hoogeveen (uitgave in eigen beheer) 1994

Meppel
- dr. S.C. Derksen: Opkomst en ondergang van een toonaangevende joodse gemeente (250 jaar joods leven in Meppel), Meppel (ten Brink) 1988
- Thijs Jan Rinsema: Joden in Meppel, 1940-1945, (Walburg Pers) 2004

Rolde
- H.M. Luning, De kleine joodse gemeenschap in Rolde, De Kloetschup 2004 no 1

Ruinerwold
- Werkgroep Stichting Historie van Ruinerwold, "IN DE STILTE VAN DE NACHT, Ruinerwold in de jaren 1940-1945", Stichting Historie van Ruinerwold, 2017

Smilde
- H.M. Luning, Asser joden boos bij inwijding wetsrol in de synagoge te Smilde, Levend Verleden 2006 no 2

Westerbork
- Dr Jan Ridderbos, Joodse oorlogsslachtoffers, overleden te Westerbork en begraven te Assen, Assen 2010


Zuidlaren
- Geert C. Hovingh: Joods leven in Zuidlaren, Bedum (Profiel) 2000
- Geert C. Hovingh: Sporen van ene kleine kille. Wandeling langs joodse monumenten en gedenkstenen in Zuidlaren, Zuidlaren  (Vereniging Behoud Synagoge Zuidlaren) 2012

 

 

FaLang Language Switcher